اتوکلاو
نویسنده : مدیر سایت    
دوشنبه 28 خرداد 1397
    
بازدید: 392
    
زبان : فارسی
    

بررسي فني اتوکلاو و انواع آن


اتوکلاو يکي از تجهيزات مورد نياز در اکثريت مراکز درماني مي باشد. دستگاه اتوکلاو براي استريل تجهيزات استفاده مي شود و برمبناي فشار و دما عمليات استريل را انجام ميدهد. نکته قابل توجه در استفاده از اتوکلاو اين است که فقط برخي از تجهيزات پزشکي را مي توان در داخل اتوکلاو قرار داد چرا که اکثر تجهيزات پزشکي نسبت به فشار و دماي بالا حساسيت دارند. اتوکلاو انواع مختلفي دارد که با آشنا مي شويد
فيزيولوژي اتوکلاو
اتوکلاو (Autoclave) از دو کلمه Auto به معني خودکار و Clave به معني قفل شونده تشکيل شده است و در کل به معني دستگاه خود قفل شونده براي استريل مواد ، توسط بخار تحت فشار است.
با توجه به استفاده مداوم از ابزار پزشکي و آلوده شدن اين وسايل در اثر استفاده و تماس با مواد ميکروبي ، استريل کردن آن‌ها ضروري است. اتوکلاو بهترين طريق استريل کردن وسايل است. اين طريقه استريل کردن ، کليه ميکروب‌ها اعم از معمولي و اسپورها را از بين مي‌برد و مدت زمان آن براي وسايل فلزي و پارچه اي فرق مي‌کند.
طرز کار اتوکلاو
اتوکلاوها عموماً توسط فشار تنظيم مي‌شوند. به عنوان مثال در بخار خالص (درجه اشباع 0/8تا 1) با فشار 2 بار ، دماي بخار بايد 134 درجه سانتي گراد باشد. پمپ خلاء در آغاز مراحل استريليزاسيون با ايجاد مکش ، هواي داخل محفظه را تخليه کرده ، سپس بخار وارد دستگاه مي‌شود. استريل کردن وسايلي که از مواد متخلخل ساخته شده اند مثل منسوجات و ابزار بسته بندي شده که هوا در آن محبوس مي‌شود ، در مقايسه با ساير وسايل بسيار دشوار است. در زمان تخليه ، هواي داخل محفظه و بسته‌ها به بيرون کشيده شده و عموماً هر چه زمان مکش بيشتر باشد ، جايگزين شدن بخار مؤثرتر خواهد بود. متناسب با افزايش فشار منفي داخل محفظه ، خارج سازي هوا دشوارتر مي‌شود ؛ به همين دليل دستگاه‌هاي خودکار امکان کاهش فشار (تخليه) و وارد ساختن بخار را در چند مرحله فراهم مي‌سازند. در اين روش بخار به طور متناوب جايگزين هوا شده و راندمان بالاتري نسبت به تخليه تنها دارد.

ضرورت دستگاه امحاء زباله‌هاي بيمارستاني
نياز امروز صنعت پزشکي در زمينه روش‌هاي سالم امحاء و بي‌خطرسازي زباله هاي بيمارستاني ، حفاظت از محيط زيست و نبود شرايط مناسب جهت دفع اين پسماندها که عموماً قابليت انتقال بيماري نيز دارند ، ضرورت استفاده از دستگاه‌هاي امحاء زباله را در بيمارستان‌ها بيش از پيش نمايان کرده است. عملکرد بسياري از دستگاه هاي امحاء زباله هاي بيمارستاني بر اساس استريليزاسيون بر مبناي تزريق بخار و خلاء يا حرارت خشک و به صورت تمام اتوماتيک است. در ايران به ازاي هر تخت بيمارستاني نزديک به سه کيلوگرم زباله توليد مي‌شود (روزانه 4000 تن زباله) که اين رقم چند برابر استاندارد جهاني است. 20 تا 30 درصد زباله هاي هر تخت بيمارستاني را پسماندهاي عفوني تشکيل مي دهند و بر اين اساس اين ميزان در ايران معادل کل زباله ها در کشورهاي پيشرفته به ازاي هر تخت است.

موارد کاربرد اتوکلاو
به طور کلي تمام مواد غير عفوني و عفوني آلوده شده با عوامل بيولوژيک شامل بقاياي نمونه‌هاي محيط کشت تلقيح شده ، پاتوژن‌هاي رشد کرده ، سلول‌هاي انساني ، حيواني و گياهي ، مواد آلوده شده به مدفوع انسان يا حيوان ، محصولات خوني انسان و حيوان و … مي‌توانند اتوکلاو شوند. موادي مثل داروهاي سرطان‌زا ، راديو ايزوتوپ‌ها ، مواد شيميايي سمي ، مواد شيميايي قابل تبخير يا هر ماده خطرناک ديگري را که ممکن است در اثر حرارت تبخير شود و انتشار يابد نمي توان اتوکلاو کرد. به طور کلي مواد قابل اشتعال ، واکنش پذير خورنده ، سمي يا مواد راديو اکتيو نبايد اتوکلاو شوند.

وزن ، دما و فشار اتوکلاو
اتوکلاوها بر اساس نوع کاري که انجام مي‌دهند داراي وزن هاي مختلفي هـستند. محدوده وزن اتوکلاو روميزي معمولاً بين 20 تا 60 کيلوگرم متغير است.
دما و فشار در اتوکلاو مطابق استانداردهاي بين‌المللي توسط کارخانه سازنده تنظيم مي‌شود. بر اساس استاندارد در دماي 121 درجه سانتيگراد و فشار 1/2 بار ابزارآلات بايد حداقل به مدت 15 دقيقه ، تحت فرآيند استريليزاسيون قرار گيرند و در دماي 134 درجه سانتيگراد و فشار ‌2/1 بار مدت زمان استريليزاسيون حداقل 3 دقيقه است.

ويژگي‌هاي دستگاه اتوکلاو مناسب بيمارستاني
– سيکل‌هاي سريع که باعث شود وسايل آماده به استريل را با صرف زمان کم استفاده نمود.
– قابليت کاربري آسان براي کاربر (User Friendly)
– افزايش بررسي و پايش نتايج استريليزاسيون جهت تثبيت مستندسازي
– طول عمر بالا و هزينه نگهداري کم
– پمپ خلاء جهت جابجايي هوا با سرعت بالا
– داشتن حالت آماده به‌کار به علت پيش گرم بودن اتوکلاو
– در دسترس بودن تمامي قسمت‌هاي اتوکلاو جهت سرويس و نگهداري
– خدمات و سرويس مناسب و سريع
– داشتن استانداردها و تأييديه هاي لازم
– دارا بودن برنامه استريل با تنوع زماني و تنوع دمايي
– داشتن کنترلر با قابليت کاليبراسيون و دقت بالا و دريافت دقيق نتايج استريليزاسيون
– امکان نصب پرينتر جهت تکميل مستندات سيکل ها با سنسور دماي جداگانه
– امکان پايش دما و فشار
– داشتن کنترل سطح آب (قطع کار در صورت کمبود آب)
– علائم هشداردهنده در صورت خارج شدن از شرايط استريل و قطع سيکل استريل
– محفظه ، جداره و مولد با دوام بالا
– داشتن ميکروسوئيچ درب (در صورت باز بودن درب سيکل شروع نشود)
– داشتن کنترلر دما که در صورت افزايش دما (بالاتر از شرايط استريل) سيکل را قطع نمايد.
– داشتن شير اطمينان که در صورت بالا رفتن فشار (بالاتر از شرايط استريل) قطع خواهد کرد.

پارامترهاي مهم در يک دستگاه اتوکلاو بخار
– ميزان مکش هوا
– اندازه و جنس چمبر
– نحوه بارگذاري و کنترل دستگاه
– دامنه دمايي
– سيکل گراويتي و دمايي
– شرايط هشدار (نوع نشانگر)
– مديريت اطلاعات (مثلا رکوردر) و پرينتر
– نحوه کار (اتوماتيک يا دستي)
– فشار بخار و برق مورد نياز
– ويژگي حفاظت از محيط زيست
– قيمت دستگاه و زمان تحويل
– ارسال، نصب و آموزش (رايگان است يا نه)
– پالس تزريق – تخليه بخار VAC
– استانداردها و تأييديه ها (FDA ، CE و …)
– مدت گارانتي و خدمات پس از فروش
– تأييديه رضايت مندي از مراکز نصب و استفاده شده
روش‌هاي استريل
روش‌هاي مختلفي براي استريليزاسيون وجود دارد:
– روش استفاده از بخار (گرماي مرطوب)
– روش استفاده از هواي خشک (گرماي خشک)
– اتيلن اکسايد
– روش پلاسما و روش‌هاي ديگر
روش استفاده از بخار (اتوکلاو) قابل کنترل ، آسان ، بدون باقيمانده ، سريع ، قابل انبار ، معتبر ، داراي نشانگر (Indicator) است و از آنجا که در مقايسه با ساير روش‌ها به ابزارآلات آسيب کمتري مي‌رساند ، به اعتقاد برخي به عنوان بهترين روش استريل در نظر گرفته شده است.

انواع اتوکلاو
با توجه به نوع ابزارآلات ، اتوکلاوها به سه کلاس N و S و B طبقه‌بندي مي‌شوند. اين طبقه‌بندي به منظور صحت عملکرد استريليزاسيون با توجه به نوع وسايل صورت مي‌گيرد.

کلاس N
در خريد اين نوع اتوکلاو بايد بسيار دقت کرد. بر اساس استاندارد اين اتوکلاو قادر است ابزار آلات جامد بدون پوشش را استريل نمايد. به اين ترتيب تضميني براي استريل وسايل پوشش‌دار (مثل پارچه يا کاغذ هاي مديکال) و نيز وسايل حفره دار وجود ندارد.

کلاس S
وسايلي که در اين نوع اتوکلاو مي‌توان استريل نمود توسط کارخانه سازنده مشخص مي‌شود. اين اتوکلاو مي‌تواند ابزار آلات بدون پوشش جامد يا پوشش دار جامد ، مواد نساجي مثل پارچه ، گاز تک لايه و وسايل سوراخ دار B را استريل نمايد. يک اتوکلاو کلاس S مي‌تواند با پمپ وکيوم يا بدون آن تجهيز شود و قطعاً داراي سيکل خشک‌کن است.

کلاس B
اين اتوکلاو مي‌تواند تمام انواع ابزار و وسايل پوشش دار جامد و بدون پوشش ، مواد نساجي و ابزار سوراخ دار مدل B و مدل A را استريل نمايد. اتوکلاوهاي اين رده داراي پمپ وکيوم قدرتمندي است که مي‌تواند تا حدود 0/9 بار خلاء ايجاد کند.

اتوکلاو 3 دقيقه اي که يک اصطلاح نادرست است يا اتوکلاوهاي سريع (Fast)
در اتاق‌هاي عمل ، کلينيک‌ها و مراکز دندانپزشکي به منظور انجام عمليات استريليزاسيون ، استفاده از اتوکلاوهاي سريع (Fast) و در نتيجه با حجم کم توصيه مي‌شود.

فرآيند استريل
کل مدت زمان کار دستگاه اتوکلاو از فشار دادن دکمه Start (شروع کار) تا پايان کار سيستم ، مجموع سه زمان: Preheating Time (زمان اوليه) ، Sterilization Time (زمان استريليزاسيون) و Drying Time (زمان خشک شدن) است.
برنامه کامل استريل عبارت از ? مرحله زير است:
آبگيري – پيش خلاء – افزايش دما – استريل – تخليه – پس خلاء – خشک شدن – يکسان سازي – پايان کار

اطمينان از استريل بودن بار مهم‌ترين مطلب در اين رابطه است. بنابراين بايد تمامي اتوکلاوهاي ساخته شده تحت آزمون ميکروبي و شيميايي قرار گيرند. جهت تضمين و صحه گذاري استريليزاسيون سه روش پيشنهاد شده است:
?) انديکاتور بيولوژيکي و ميکروبي (EZ TEST) جهت کنترل بار اعم از بقچه بندي شده يا نشده
?) تست BOWIE-DICK و تست PCD جهت کنترل تجهيزات
?) انديکاتور شيميايي بخار CROSS-CHECKS و ???c /134c جهت کنترل پک هاي بيمارستاني
سيستم کنترلر در دستگاه اتوکلاو
پايش و اندازه گيري جهت کنترل ضروري است. اغلب دستگاه‌هاي اتوکلاو از يک ميکروپروسسور برخوردار هستند که مسئوليت پايش و اندازه گيري دما و فشار را بر عهده دارد و چه بهتر که ميکروپروسسور مجهز به سيستم عيب يابي هم باشد.

طرز چينش و بسته بندي کردن وسايل در اتوکلاو
– فضاي فيزيکي دستگاه اتوکلاو بايد به گونه اي طراحي گردد که ورود وسايل استريل از يک در و خروج آنها از در ديگر باشد.
– وسايل در داخل اتوکلاو بايد عمودي قرار گيرند و فضاي خالي بين آنها وجود داشته باشد که بخار به راحتي در ميان آنها نفوذ کند.
– وزن بسته ها بهتر است 5 تا 7 کيلو باشد و ابعاد آن نيز بسيار کوچک يا بسيار بزرگ نباشد.
– استاندارد EN554 مربوط به کنترل دوره اي اتوکلاوهاي بخار است. بر اساس اين استاندارد محفظه دستگاه بايد قابليت جا دادن پانل هايي به ابعاد 300*300*600 ميليمتر و يا ضرايبي از اين ابعاد را داشته باشد.
– تست‌هاي اتوکلاو طبق دستورالعمل داخل بسته‌ها گذاشته شود و پشت نوار تست تاريخ ، شيفت و شماره اتوکلاو نوشته شود. پس از درآوردن پک‌ها از اتوکلاو بايد کاملا خشک باشد و با دست مرطوب پک‌ها جا به جا نشود.
– ديش ها و پک هاي عمل توسط افراد غيرمسئول به هيچ وجه نبايست بسته شود.

اهميت وکيوم در اتوکلاو
وجود بسته‌هاي هوايي در ابزارآلات حفره‌دار نيز انکارناپذير است. بنابراين بايد راه حل مناسبي براي از بين بردن اين بسته‌هاي هوايي ارائه شود. در اين رابطه پمپ وکيوم ، تضمين استريليزاسيون مناسب خواهد بود.
اکثر اتوکلاوها به سيستـم وکيوم ترموديناميک مجهز هستند اما اين سيستم صرفاً موجب از بين رفن بسته‌هاي هوايي داخل چمبر نخواهد شد. به منظور استريل کردن ابزارآلات حفره دار (مانند توربين در دندانپزشکي) نياز به پمپ وکيوم مجزا است. وجود پمپ دو مزيت اصلي دارد:
?- قبل از شروع سيکل استريل جهت خارج کردن بسته‌هاي هوايي
?- در پايان عمليات دستگاه به منظور خشک کردن ابزارآلات

چند نکته مفيد
– با توجه به فشاري که دستگاه در آن کار مي‌کند ، لازم است درب اتوکلاو مجهز به سيستم قفل مکانيکي و نيز الکترومگنتيک باشد و تا زمانيکه فشار دستگاه به صفر نرسد ، درب دستگاه باز نشود.
– جنس چمبر حتي المقدور از جنس فولاد ضد زنگ (Stainless Steel) باشد و المنت دور تا دور چمبر قرار گرفته باشد تا گرما کاملاً به طور يکنواخت توزيع گردد (در پايان عمليات دستگاه به منظور خشک کردن ابزارآلات وارد عمل خواهد شد)
– چاپگر به منظور مستندسازي عمليات استريليزاسيون ، گزينه مناسبي در دستگاه‌هاي اتوکلاو است.
– نوع مطلوبي از اتوکلاوها مجهز به سيستم Water Clean است ، بدين ترتيب دستگاه به‌طور مستقيم به لوله کشي آب شهر متصل شده و نياز به آب مقطر از ميان مي‌رود.
– اتوکلاوهاي سريع (Fast) با کاهش زمان خشک‌کردن ، سرعت عمليات دستگاه را به مراتب افزايش مي‌دهند.

 

  نظرات
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید مدیر سایت در وب سایت منتشر خواهد شد.
پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.