تجهیزات پزشکی
    
تعداد بازدید: 622
    
زبان : فارسی
         
دسته بندی : عمومی
    
تاریخ درج خبر : 1397/8/13

روشهای حفظ و نگهداری و مراقبت از تجهیزات پزشکی

عنوان: روشهای حفظ ، نگهداری و مراقبت از تجهیزات پزشکی
مقدمه
تجهیزات پزشکی مانند همه علوم و فنون در قرن بیستم تغییرات و پیشرفت های بسیاری را تجربه کرده است و همچنان روز به روز بر شتاب این تغییرات افزوده می شود . از اولین عینک ها و گوشی های معاینه وابزارهای جراحی که ساخته شده تا به امروز شمار تجهیزات مورد استفاده در تشخیص و درمان بیماری ها، بی شمار و پیچیدگی های آنها حیرت آور گردیده است .
با توجه به کاربرد این تجهیزات که مستقیم و غیر مستقیم با سلامت انسان ها مربوط هستند ، درستی و صحت عملکرد آنها نیز روز به روز از حساسیت بالایی برخوردار شده است . بنابراین تدوین استانداردها و ایجاد روشهایی که ناظر بر چگونگی و شرایط عملکرد این تجهیزات باشد ، از همان آغاز مورد توجه قرار گرفت و تأکید بر رعایت و پایش این استانداردها نیز اهمیت بسیاری یافت . به نحوی که امروزه بحثی تحت عنوان صحت سنجی و کالیبراسیون ، اساساً اجتناب ناپذیر گشته است .
از سویی با توجه به مسیر ورود تکنولوژی غربی به ایران ، در این مورد نیز با همان مشکلات و دشواریهایی مشابه با عرصه های دیگر روبرو هستیم . یعنی از تکنولوژی استفاده می کنیم ، بدون اینکه فرهنگ استفاده از آن را کسب کرده باشیم . این فرهنگ شامل فرآیند پیچیده ای است که از واردات گرفته تا نصب و راه اندازی ، تا بهره برداری و خدمات پس از فروش را در بر می گیرد .
در یک نگاه کلی تجهیزات پزشکی را می توان به سه گروه اندازه گیری و سنجش پارامترها ، تشخیصی و تصویربرداری و درمانی دسته بندی کرد . این تقسیم بندی همه تجهیزات پزشکی ، آزمایشگاهی و غیره را در بر میگیرد . فشارسنج که ساده ترین نوع تجهیز پزشکی است را می توان از گروه اول و دستگاه MRI را از گروه دوم و دستگاه بسیار پیشرفته شتابدهنده را از گروه سوم مثال زد . همه اینها بیانگر عملکردی هستند که الزاماً و ضرورتاً ، این عملکرد می باید به طور پیوسته تحت پایش و صحت سنجی قرار بگیرد .
گروه اول طیف وسیعی از دستگاهها را در بر میگیرد که به ظاهر چندان هم ساختاری پیچیده ندارند. ولی به دلیل نوع کاربردشان اتفاقاً از حساسیت بالایی برخوردارند . دستگاههای فشارسنج ، ترمومتر، ترازو ، اکسیمتر و ... در این گروه قرار دارند . معمولاً در مراکز فوریت ها اندازه گیری فشارخون و دمای بدن بیمار جزء اولین اقدامات کلینیکی است . بنابراین کافی است که در همین گامهای اول، مقادیر اندازه گیری صحیح و مطمئن نباشند ! طبیعی است که کل فرآیندهای بعدی را تحت تأثیر قرار می دهند .
پس از آنکه شرح حال بیمار دریافت و پارامترهای لازم به وسیله تجهیزات گروه اول سنجیده شد، برای تشخیص نوع بیماری معمولاً از تجهیزات گروه دوم استفاده می گردد . دستگاههایی مانند نوار قلب ، سونوگرافی ، رادیولوژی ، نوار مغز و ... در این گروه قرار دارند .
در اینجا نیز به حساسیت کار این تجهیزات می توان پی برد . از آخرین مرحله پس از آنکه اندازه گیری پارامترهای مورد نیاز طبیب انجام شد و به کمک تجهیزات تشخیصی ، نوع بیماری نیز معین گردید ، نوبت درمان و معالجه بیمار فرا می رسد . در این مرحله برخی درمانها صرفاً دارویی است، برخی نیازمند به خدمت گرفتن تجهیزات ویژه ، این تجهیزات در گروه بندی سوم قرار می گیرند. کلیه تجهیزات بخش رادیوتراپی ، فیزوتراپی ، ICU ، اتاق عمل و ... در این دسته هستند .
تعاریف
شناسنامه تجهیز : یك شناسنامه شامل تمام خصوصيات كارخانه‌اي دستگاه و لوازم جانبي آن، تاريخ خريد و سوابق خرابي آن، اطلاعات گارانتي و وارانتي و مواردي از اين قبيل مي‌باشد . ايجاد يك شناسنامه براي يك وسيله پزشكي به مديريت كمك مي‌كند تا مدت زماني را كه دستگاه قابل استفاده خواهد بود پيش‌بيني كند . کلا وجود يك شناسنامه معتبر دسترسي به اهداف ذيل را دنبال مي‌كند:
1. ساماندهي مديريت تجهيزات پزشكي
2. ساماندهی و منطقی ساختن خرید تجهیزات پزشکی در مراكز
3. استانداردسازی تجهیزات پزشکی مراکز
4. اختصاص كد شناسايي به هر دستگاه مطابق استاندارد
5. حفظ سوابق آموزشي پرسنلي كه با وسيله پزشكي كار مي‌كنند
6. سامان‌دهي تعميرات تجهيزات
7. حفظ سوابق PM و كاليبراسيون تجهيزات
8. مشخص كردن هزینه های واقعي تعمیرات تجهیزاتی مراکز
9. ساماندهی لوازم اسقاطی مراکز و برگشت به کار بعضی از آن‌ها
تعمیرات اتفاقی واضطراری (EM) :
در این روش , تعمیر ات بلا فاصله بعد از اولین خرابی كه منجر به توقف دستگاه شده صورت می‌‌گیرد .
1- دریافت اعلان خرابی از سوی سرپرستاران یا مدیران بخشها و ثبت اطلاعات
2- سیستم تایید و هماهنگی با مسولین
3- انجام تعمیرات مورد نیاز و ثبت سوابق در قسمت تعمیرات اتفاقی EM
4- ثبت قطعات مصرفی
5- ثبت اطلاعات تخصص های مورد نیاز و ساعت کارکرد پرسنل بر روی تجهیزات
6- ثبت علت خرابی تجهیز
تعمیرات پیشگیرانه PM) ) :
کلمه PM ، مخفف Preventive Maintenance به معنی تعمیرات یا نگهداری حفاظتی، به مجموعه فعالیتهایی اطلاق می شود که در جهت افزایش کارایی و به تعویق انداختن بازه زمانی تعمیرات تجهیزات پزشکی اجرا می شود . این فعالیتها شامل کنترل ، بازرسی و بازبینی دوره ای کمی و کیفی دستگاه ، بررسی وضعیت عملکرد آن ، بررسی صحت و دقت خروجی های دستگاه ( تست کالیبراسیون ) ، بازبینی ایمنی جهت به حداقل رساندن خطرات ناشی از عیوب دستگاه به منظور حفظ جان بیمار و پرسنل و انجام فعالیت هایی از قبیل تمیز کاری ، روغن کاری ،یا تعویض قطعاتی که دچار مشکل هستند ، می شود . در جهت افزایش کارایی و به تعویق انداختن بازه زمانی تعمیرات تجهیزات پزشکی ، فعالیت های تحت عنوان نگهداری پیشگیرانه صورت می گیرد.
کالیبراسیون
کالیبراسیون در واقع ایجاد نظامی موثر به منظور کنترل صحت و دقت پارامترهای مترولوژیک دستگاههای آزمون و وسایل اندازه گیری و کلیه تجهیزاتی است که عملکرد آنها بر کیفیت فرآیند تأثیر گذار است و به منظور اطمینان از تطابق اندازه گیری های انجام شده با استانداردهای جهانی مورد استفاده قرار می گیرد . اگرچه کالیبراسیون تعاریف متعددی دارد اما در یک نگاه کلی می توان کالیبراسیون را مقایسه یک دستگاه اندازه گیری با یک استاندارد و تعیین میزان خطای این وسیله نسبت به آن و در صورت لزوم تنظیم دستگاه در مقایسه با استانداردهای مربوطه دانست .
تجهیزات پزشکی نیازمند کالیبراسیون

تجهیزات پزشکی مورد نیاز به منظور انجام کالیبراسیون به دو دسته تقسیم می شوند:

1- وسایل و تجهیزات پزشکی که مشخصه بیمار یا نمونه های گرفته شده از بیمار را برای تشخیص شرایط بیماری اندازه گیری می کنند.
2- تجهیزاتی که انرژی خروجی مشخصی را برای درمان یا حفظ حیات بیمار اعمل می کنند .
فصل اول: شیوه های مدیریت تجهیزات پزشکی

مدیریت اثر بخش در تجهیزات پزشکی مقوله اي بسیار وسیع است . می توان گفت مدیریت تجهیزات پزشکی یعنی کاهش هزینه ها ، نگهداري و افزایش بهره وري از تجهیزات پزشکی است .
در این فصل به بررسی و ارائه راه کارهای مدیریتی در زمینه تجهیزات پزشکی پرداخته می شود .
الف- ثبت اطلاعات و تهیه شناسنامه تجهیزات پزشکی
ب- انتخاب و خرید مناسب تجهیزات پزشکی
ج- تدوین برنامه هاي آموزشی
د - بازرسیهاي دوره اي
ه - نگهداري تجهیزات پزشکی
و - تنظیم صحت و دقت تجهیزات پزشکی( کالیبراسیون )
ز - مدیریت تجهیزات پزشکی و رایانه
در زیر به توضیح این راه کارها می پردازیم.
الف - ثبت اطلاعات و تهیه شناسنامه تجهیزات پزشکی اولین و مهمترین بخش مدیریت تجهیزات پزشکی به شمار می رود .
یک شناسنامه کامل باید شامل دو قسمت اصلی : 1 شناسنامه اطلاعاتی و 2 شناسنامه عملیاتی باشد .
حداقل مواردي که باید در شناسنامه اطلاعاتی منظور گردد عبارتست از :
1- اطلاعات کامل در خصوص مشخصات اولیه دستگاه از جمله نام ، مارك ، مدل ، شماره سریال ، کشور و شرکت سازنده و ...
2- اطلاعات کامل در خصوص خرید دستگاه از جمله قیمت ، تاریخ خرید ، تاریخ نصب و راه اندازي ، شروع و خاتمه گارانتی
3- نگهداري پیشگیرانه PM ( اطلاعات کامل در مورد کالیبراسیون دوره اي)
حداقل مواردي که باید در شناسنامه عملیاتی منظور گردد عبارت است از :
1. اطلاعات کامل در خصوص سوابق نگهداري سالانه از جمله تاریخ شروع و خاتمه ، مبلغ قرداد ، شرکت مربوطه و ...
2. جزئیات کامل تعمیرات از زمان بروز عیب تا زمان تحویل مجدد دستگاه به بخش
3. اطلاعات کامل در خصوص خدمات کالیبراسیون از جمله فاصله زمانی کالیبراسیون ، مقادیر قابل قبول تستها و تاریخ انجام و ...
4. بازدیده هاي دورهاي با ذکر کلیه موارد بازدید
5. اطلاعات کامل در خصوص PM

ب- انتخاب و خرید مناسب تجهیزات پزشکی
از آنجا که مدیریت اثربخش دربخش تجهیزات پزشکی در درجه اول مستلزم انتخاب صحیح تجهیزات پزشکی میباشد در زیربه برخی ازاصول خرید و انتخاب تجهیزات اشاره میشود :
1- ارزشیابی نیاز : ابتدا باید تحلیل واقع گرایانه اي در مورد نیاز یک دستگاه صورت گیرد براي این کار باید:
o نیاز یک دستگاه باید به وسیله کمیته اي متشکل از پزشکان و کادر درمانی ، مدیران ، سرپرستان و مسئولانن واحدهاي مهندسی پزشکی و حسابداري تأیید شود .
o ضرورت خرید را می توان با ضریب استفاده ( USE COEFFICIENT )سنجید . اگر این ضریب کمتر از 50 درصد باشد ، خرید و نصب دستگاه از لحاظ اقتصادي مقرون به صرفه نیست. میانگین تعداد ساعاتی که دستگاه در روز به کار گرفته می شود = ضریب استفاده عبارت است از حداکثر تعداد ساعاتی که دستگاه را می توان در روز به کار گرفت .
o باید با محاسبات مشخص شود چه مدت بعد از خرید سود دهی خواهدداشت . یعنی نقطه سر به سر باید تعیین گردد.
• انتخاب مکان نصب دستگاه : انتخاب نهایی مکان یک دستگاه در بیمارستان باید پس از بررسی شرایط نگهداري دستگاه، اندازه دماي نگهداري ، رطوبت و با توجه به نظرات تولید کننده دستگاه ، مهندسی تجهیزات پزشکی و معمار بیمارستان در صورت دسترسی .
• نصب دستگاه : بهتر است در قرارداد خرید ، فروشنده دستگاه ، مسئول نصب دستگاه و راه اندازي آن باشد .
• انتخاب عرضه کننده مناسب : در صورتی که عرضه کننده ، یک شرکت خارجی باشد ، باید تحلیل مناسبی در این زمینه صورت گیرد . اعتبار تولید کننده و نمایندگی آن ، ملاحظات هزینه اي ، روش پرداخت بها و خدمات پس از فروش برخی از عواملی هستند که باید از جانب خریدار مورد توجه قرار گیرند .
• تنظیم قرارداد : برخی از نکاتی که در تنظیم قرارداد باید به آنها توجه شود عبارتند از :
در قرارداد باید به ضمانت نامه و قطعات یدکی اشاره نمود . ضمانت نامه براي مدت 2 سال با تعهد به تأمین قطعات یدکی معمولا اًز جانب عرضه کنندگان مورد قبول واقع میشود .
o باید عرضه مستمر ملزومات دستگاه تضمین شود .
o تضمین کارکرد مستمر و بی وقفه داراي اهمیت است و در این زمینه باید براي خدمات پس از فروش و نگهداري ، پیش بینی لازم در قرارداد صورت گیرد .
o آموزش کارکنان حتی المقدور باید بر عهده عرضه کننده باشد .
در نگاه جامع فرایند خرید را می توان به سه مرحله کلی زیر تقسیم نمود :
مرحله تعیین نیاز کالا : در این مرحله دلایل و مستندات نیاز کالا و یا درخواست خرید مورد بررسی قرار گرفته و پس از آن میزان اولویت و اهمیت کالا تعیین میشود .
مرحله تعیین نوع کالا : در این مرحله پس از تعیین اولویت خرید انواع کالاهاي موجود در بازار بررسی شده و از میان آنها اقلام واجد شرایطی که بیشترین تطبیق را با نیاز و شرایط موجود دارند انتخاب می گردد .

مرحله خرید و بهره برداري :
در این مرحله پس از تعیین و انتخاب کالاي مورد نظر اقدام به خرید نصب و راه اندازي و بهره برداري از کالا می شود.
ج- تدوین برنامه هاي آموزشی
واحد مهندسی پزشکی بیمارستان برنامه هاي آموزشی داشته باشد و در راستاي آن براي تمام تجهیزاتی که در بیمارستان وجود دارد جزوات آموزشی مناسب تهیه کند . براي برنامه ریزي دوره هاي آموزشی بهتر است ابتدا در یک نظر خواهی عمومی از کلیه کاربران نیاز به آموزش مورد بررسی قرار بگیرد تا اولویت انجام دوره بر اساس این نیاز میسر گردد .همچنین تمام کارکنانی که با تجهیزات پزشکی کار می کنند و مسئولیت آنها را بر عهده دارند یک پرونده داشته باشند که درآن عنوان ، پست سازمانی ، نام و نام خانوادگی ، دستگاه تحت مسئولیت و تعیین حداقل نیاز آموزشی مشخص باشد .
این کارکنان باید به صورت دوره اي مورد آزمون قرار بگیرند همچنین در صورت خریداري دستگاه جدید برنامه آموزش لازم توسط واحد مهندسی پزشکی تهیه شود.
د- بازرسیهاي دوره اي
تعداد زیاد تجهیزات پزشکی در هر مرکز ، مهندسان پزشکی بیمارستانها را ناگزیر می سازد تا براي استفاده بهینه از نیروي انسانی موجود در واحدهاي مهندسی پزشکی و انجام بازدیدهاي دوره اي اقدام به اولویت بندي تجهیزات پزشکی نمایند . این اولویت بندي بهتر است بر اساس سطح خطر دستگاهها انجام شود .
بازرسیهاي دوره اي روال هایی است که به صورت دوره اي براي به حداقل رساندن احتمال از کار افتادگی دستگاه و اطمینان از ادامه عملکرد صحیح آن انجام می شود .
بازرسیهاي دوره اي به طور کلی در دوسطح زیر انجام می شود :
• بازرسیهاي سطح یک : که این سطح شامل روالهایی است که انجام آن نیاز به تخصص فنی ندارد مانند تمیزکردن ، روغن کاري ، تنظیم و ... که البته شامل موارد نگهداري که معمولاً توسط کاربران انجام می شود نمی گردد مانند تمیز کردن پدل هاي الکتروشوك
• بازرسیهاي سطح دو : بازرسیهاي دوره اي در این سطح باید توسط کارشناسان مهندسی پزشکی انجام شود وداراي سه محور اساسی زیر است :
2-1. آزمونهاي مکانیکی و فیزیکی
2-2. آزمونهاي ایمنی و الکتریکی
2-3. آزمونهاي عملکردي
این آزمونها شامل روالهایی براي اطمینان از ایمنی در برابر خطرات الکتریکی ، مکانیکی ،حرارتی ، شیمیایی و یا تشعشعات و ... می باشند و پس از انجام باید مستند سازي شوند .
پس از انجام هر آزمون در سطوح فوق چنانچه مشخص گردد دستگاه نیاز به تعمیر دارد باید بلافاصله اقدمات مقتضی انجام پذیرد .
تعمیرات تجهیزات ممکن است به دو صورت باشد که به طور خلاصه شرح داده می شود .
• روش تجربی : تعمیرا ت بر اساس تجربه روشی است که رواج بسیار زیادي دارد . وجود دستگاه معیوب در کنار ، چندین دستگاه سالم ، از یک مدل این امکان را فراهم می آورد که با مقایسه کلیه قطعات، قطعه معیوب را پیدا کرده وتعویض نمود.
این راه حل در خیلی از مواقع سریع به نتیجه می رسد ولی در این روش تعمیرکار به تحلیل و بررسی علل نقص نمی پردازد. بنابر این ، در هنگام بروز عیوب غیرمتعارف نه تنها تلاش او منجر به بازسازي و تعمیر نمی شود ، بلکه آسیب را بیشتر و بیشتر می کند .
• روش تحلیلی و آنالیتیک : اساس این روش بر بررسی و شناخت علل خرابی استوار است . تعمیرکاري که به این روش عمل می کند در زمان برخورد با دستگاه معیوب قلم و کاغذ به دست می گیرد و نقشه کشی را شروع می کند.
در مورد تجهیزاتی که امکان تجربه آنها وجود ندارد این روش ضروري است .فرق این دو روش در این است که روش تجربی تا توانسته کار را طولانی کرده و آسیب را گسترش داده و کار را براي روش تحلیلی سخت تر کرده . بدیهی است که در این حالت تعمیر طولانی تر می شود ، اگرچه روش تحلیلی به خودي خود زمان بر است .
ه- نگهداري تجهیزات پزشکی
موضوع نگهداري یکی از مباحث مهم در مدیریت تجهیزات پزشکی در بیمارستانها می باشد . بدون رعایت اصول نگهداري ،تجهیزات با هر کیفیت و با هر سیستم مدیریتی عمر چندانی نخواهند داشت . به طور کلی اهداف نگهداري تجهیزات پزشکی عبارتند از :
• به حداکثر رساندن دسترسی به دستگاه و قابلیت اعتماد (Reliability)
• افزایش عمر مفید دستگاههاي پزشکی و جلوگیري از خرابی زود هنگام
• کاهش زمان خواب دستگاه downtime
• حداکثر بازگشت سرمایه Return on investment
• پیشگیري از اسراف ملزومات و قطعات یدکی
• کاهش هزینه هاي دستگاه
نگهداري تجهیزات پزشکی را می توان به دوروش کلی تقسیم کرد :
الف - نگهداري پیشگیرانه Preventive Maintenance
این نوع نگهداري با بازدید در فواصل زمانی از پیش تعیین شده یا طبق معیارهاي معین صورت می گیرد تا احتمال وقفه در فعالیت دستگاه کاهش یابد . فواصل زمانی این بازدید ها باید حتی المقدور طبق نظر شرکت سازنده دستگاه باشد . در پایان هر بازدید بهتر است گزارشی از وضعیت تجهیزات ارائه شود . براي کنترل بهتر باید بر چسب معینی حاکی از بازدید دستگاه با تاریخ بازدید روي آن نصب شود و در هر بازدید تعویض گردد .
در این خصوص براي هر یک از تجهیزات پزشکی مندرج در لیست فعالیتهاي پیشگیرانه متناسب با تناوب زمانی مورد نیاز ، فرمهاي بازدید و سرویس در نظر گرفته شده که فعالیتهاي روانکاري و بازرسی فنی نیز در آنها لحاظ شده است.

فرمهاي مذکورطبق برنامه مقرر به پرسنل فنی ارجاع و آنها پس از بازدید و سرویس ، صحت کارکرد قسمتهاي مختلف را با علامت مشخص و ضروري بودن یک فعالیت تعمیراتی یا روانکاري را با علامت دیگر در ستونهاي مربوط مشخص و به دفتر فنی تحویل می دهند . مسئول واحد فنی مهندسی از طریق کنترل مستمر فرمهاي دوره اي اشکالات ، نواقص و نیازهاي تعمیراتی مشخص شده را استخراج و فرم درخواست انجام کار تعمیرات را به پرسنل فنی ارجاع خواهد داد و آنها نیز نسبت به انجام فعالیتهاي درخواست شده اقدام و شرح فعالیتهاي انجام شده ، قطعات یدکی مصرف شده و زمان انجام کار و ... را در فرم فوق ثبت و به دفتر فنی تحویل می دهند . سپس کلیه سوابق را به منظور وحفظ آن ، در رایانه ثبت می نمایند تا در مواقع نیاز به راحتی در دسترس باشد .
ب - نگهداري اصلاحی breakdown or corrective maintenance
این نگهداري بعد از خرابی دستگاه وبه منظور بازگرداندن دستگاه به وضعیت وشرایط لازم براي فعالیت صورت می گیرد . در هر بار تعمیر باید گزارش تنظیم شود و در تاریخچه دستگاه ثبت شود .
در این خصوص مسئولین بخش ها ، تعمیرات مورد نیاز خود را می توانند از طریق شماره تلفن به واحد مهندسی اطلاع دهند . سرپرست واحد آن مشکل را بررسی نموده و متناسب با نوع تعمیرات ، مجري را تعیین کرده ، فرم درخواست انجام تعمیرات صادر می شود . مجري یا مجریان مشخص شده پس از دریافت فرم مذکور نسبت به انجام تعمیرات درخواستی اقدام نموده پس ازاتمام کار ثبت می شود . گزارش کار ، قطعات و لوازم مصرف شده ، مدت زمان انجام کار در رایانه ثبت و پس از بررسی هاي لازم و تأیید نهایی مسئول واحد ، بایگانی می شود .
در ادامه باید گفت نگهداري پیشگیرانه و اصلاحی، باید قسمتی از برنامه نگهداري و مدیریت کلی باشد. براي اجراي نگهداري اثر بخش فراهم نمودن شرایط ذیل الزامی می باشد :
ب-1 - تأمین نیروي کار ماهر
ب-2- تنظیم برنامه آموزشی منظم در زمینه نگهداري و تعمیرات تجهیزات براي تکنسین ها و دیگر کارکنان ذیربط
ب-3- ایجاد انبار قطعات یدکی و ملزومات
ب-4- تهیه و نگهداري تجهیزات در زمینه خرید ، تدارکات و نگهداري مانند تاریخچه و دفترچه مالکیت
ب-5- بازرسی و تعمیرات دوره اي
ب-6- نظارت بر قراردادهاي نگهداري سالیانه که باید براي تجهیزات گران قیمت و پیچیده منعقد شود .
ب- 7- ایجاد واحد نگهداري به منظور نگهداري و تعمیر تجهیزات

و- تنظیم صحت و دقت تجهیزات پزشکی( کالیبراسیون )
بحث کالیبراسیون تجهیزات پزشکی از آن جهت که با سلامت و جان انسانها سر و کار دارد از اهمیت ویژه اي برخوردار است . هر گونه تشخیص غلط توسط دستگاه ممکن است پزشک را در مسیر درمان به اشتباه بیندازد . همچنین عملکرد ناصحیح تجهیزات پزشکی می تواند منجر به تشدید بیماري گردد .
منظور از کالیبراسیون انجام کلیه اقدامات و فعالیتهاي لازم به منظور تنظیم تجهیزات با هدف دستیابی به دقت و صحت مورد نظر در کارکرد این تجهیزات براساس سنجش هاي بین المللی است . در یک نگاه کلی می توان کالیبراسیون را عبارت از مقایسه یک دستگاه اندازه گیري با استاندارد و تعیین میزان خطاي این وسیله نسبت به آن و در صورت لزوم تنظیم دستگاه در مقایسه با استانداردهاي مربوطه دانست .
تقسیم بندی استانداردهای آزمایشگاه كالیبراسیون
آزمایشگاه كالیبراسیون باید همواره اطمینان حاصل كند كه تمامی وسایل آزمون و اندازه گیر به طور دوره ای برای بررسی، كالیبره و تأیید دقت و درستی به آزمایشگاه آورده میشوند. بر روی دستگاه هایی كه تأیید میشوند باید برچسب مخصوصی زده شود و تاریخ كالیبراسیون و انقضا روی آن نوشته شده باشد. از به كار گرفتن دستگاههایی كه فاقد این برچسب هستند باید جداً جلوگیری به عمل آید.استانداردهای موجود در هر آزمایشگاه به سه دسته كلی تقسیم میگردند:

• استانداردهای اولیه:
این استانداردها دارای بالاترین دقت برای كمیت خاص هستند كه همواه توسط یك مؤسسه معتبر بین المللی كالیبره و دارای تأییدیه هستند. این استانداردها توسط افراد مجرب برای كالیبره كردن استانداردهای ثانویه مورد استفاده قرار میگیرد.
• استانداردهای ثانویه:
استانداردهایی هستند كه به صورت دوره ای توسط استانداردهای اولیه كالیبره میگردند و صرفاً برای كالیبره كردن استانداردهای رده پایینتر یعنی استانداردهای كاری به كار گرفته میشوند.
• استانداردهای كاری
از نظر دقت، پایینترین مقیاس را در سطح آزمایشگاه كالیبراسیون دارند و برای كالیبره كردن كلیه دستگاههای اندازه گیر كه از واحدهای دیگر به آزمایشگاه فرستاده می شوند مورد استفاده قرار میگیرند.
کالیبراسیون بر دو نوع است :
کالیبراسیون ادواري : که منظور از انجام آن کالیبره کردن تجهیزات براساس دوره زمانی معین شده و ثبت سوابق آن در فرم سوابق کالیبراسیون مربوطه باشد .
کالیبراسیون اتفاقی : تجدید کالیبراسیون تجهیزات پیش از موعد مقرر تعین شده در برچسب کالیبراسیون که توسط گروه کالیبراسیون انجام می شود .
تجهیزات پزشکی از نظر کالیبراسیون ( صحت سنجی ) به پنج دسته تقسیم می شوند :
• تجهیزاتی که به دلیل عدم داشتن کالیبراتور آن در آزمایشگاه کالیبراسیون بیمارستان ، توسط آزمایشگاه کالیبراسیون خارج از بیمارستان انجام می گیرد که بر چسب کالیبراسیون توسط خود شرکت بر روي دستگاه چسبانده می شود .
• تجهیزاتی که تنها از طریق شرکتهاي نمایندگی یا سازنده قابل تست و کالیبره کردن می باشد
(دستگاههاي تخصصی ) که بر چسب کالیبراسیون توسط خود شرکت بر روي دستگاه چسبانده می شود .
• تجهیزاتی که از طریق تست عملکردي قابل بررسی می باشند .
• تجهیزاتی که نیاز به کالیبراسیون دارند ولی شرکت مربوطه اعلام نموده کالیبراتور آن درکشور موجود نیست ( تعدادي دستگاههاي تخصصی مانند EEG ,EMG )
• تجهیزاتی که از طریق آزمایشگاه کالیبراسیون بیمارستان کالیبره می گردند مانند دستگاههاي فشار ، الکتروشوك EKG و ...
همچنین براي نشان دادن وضعیت تجهیزات پزشکی می توان از برچسب هاي کالیبراسیون استفاده کرد که در زیر نمونه هایی از برچسب ها شرح داده شده :
برچسب سبز : نشان دهنده آن است که دستگاه کالیبره گردیده و شروع کالیبراسیون و اتمام کالیبراسیون دستگاه در آن قید شده .
برچسب قرمز : نشان دهنده آن است که دستگاه فوق قابل کالیبره کردن می باشد ولی به علت نقص فنی در حال حاضر انجام کالیبراسیون امکان پذیر نیست که پس از رفع نقص دستگاه فوق کالیبره می گردد و برچسب قرمز از روي ان دستگاه برداشته شده و برچسب سبز جایگزین میشود .
برچسب نارنجی : نشان دهنده کلیه تجهیزاتی است که نیاز به کالیبراسیون ندارند .
N.C.R No Calibration Required
از دیدگاه اقتصادي کالیبراسیون تجهیزات پزشکی را می توان از چندین دیدگاه مختلف مورد بررسی و مطالعه قرار داد :
1- جلوگیری از تحمیل هزینه نابجا در کوتاه مدت و بلند مدت
2- عدم دقت و صحت ( کالیبراسیون ) تجهیزات پزشکی و آزمایشگاهی و متعاقباً درمان غلط بیمارسبب سلب اعتماد بیمار و نهایتاُ مراجعات مکرر به همان مرکز یا سایر مراکز درمانی و تحمیل هزینه هاي درمانی به سازمان و کشور می شود .
3- افزایش کیفیت و بهره وري
4- استفاده از پدیده کالیبراسیون در بررسی و تأیید اسقاطی بودن تجهیزات پزشکی

ز- مدیریت تجهیزات پزشکی و رایانه
با توجه به اینکه رایانه نقش عظیمی در سرعت و دقت پردازش و انتقال اطلاعات دارد بدیهی است که در زمینه تجهیزات پزشکی نیز یکی از پارامترهاي تعیین کننده است . لذا در اینجا به برخی از ملزومات یک برنامه نرم افزاري در این خصوص اشاره می شود :
1. نرم افزار مدیریت تجهیزات پزشکی در درجه اول شامل کلیه مشخصات یک شناسنامه کامل به عنوان اطلاعات ورودي خود باشد .
2. در چنین نرم افزاري باید حتماُ سر رسید تاریخهاي سرویس ونگهداري و PM به کاربر نمایش داده شود تا نسبت به انجام آن اقدام گردد .
3. با توجه به اینکه مدیریت تجهیزات پزشکی امري پیچیده به حساب می آید ، لازم است گزارش گیری ها در چنین نرم افزاري به صورت دینامیک باشد . به عبارت دیگر امکان ساخت گزارش و تعیین پارامترهاي آن باید کاملاُ در اختیار کاربر قرار داده شود و از ارایه گزارشهاي مشخص و غیر قابل تغییر اجتناب کند.
4. در چنین نرم افزاري باید امکان ساخت گزارشهاي ترکیبی وجود داشته باشد . مثلاً بتوان پارامترهاي گزارش را تنها در مورد تجهیزات بخش X که شرکت Y نماینده آن است دریافت کرد .
5. در این نرم افزار حتماً باید سطوح دسترسی کاربران قابل تعریف و تنظیم باشد .
6. این نرم افزار حتی الامکان قابلیت نصب در شبکه را داشته باشد ، به خصوص در واحدهایی که چند مرکز را تحت پوشش خود دارند . لازم به ذکر است در مواردي که چندین مرکز، اطلاعات خود را به این سیستم منتقل کرده و حجم اطلاعات ورودي بالا می باشد،نوع بانک اطلاعاتی سیستم نیز بسیار مهم می شود .

فصل دوم: نکات عمومی نگهداری تجهیزات پزشکی
1. قبل از نصب دستگاه از استحکام پایه ومحل نصب آن مطمئن شوید.
2. هنگام کشیدن دوشاخه برق دستگاه ، هیچگاه سیم آن را نکشید.
3. از شارژ بودن باطری دستگاههایی که با باطری کار میکنند ، اطمینان حاصل کنید.
4. دستگاه را زیر پایه سرم قرار ندهید .
5. از قرار دادن سرم، دارو، ظرف مایعات روی دستگاه اجتناب کنید.
6. در صورتیکه مایـع روی دستگاه ریخت آنرا خاموش کرده و از دو شـاخه برق جدا کنید، سـپس با یک گاز خشک تمیـز کنید، درصورتیکه مایع به داخل دستگاه نفوذ کرد، دستگاه را از برق جداکنید و با واحد تجهیزات پزشـکی تماس بگیرید.
7. برای جمع کردن کابلهای دستگاه اعم ازکابل برق و دیگر کابلها، آنها را بصورت حلقه های بزرگ ( بین کف دسـت وآرنج ) درآورید.
8. دقت کنید که کابل برق و کابلهای بیمار هیچگاه زیر دستگاه و بیمار قرار نگیرد.
9. کابلها را هیچگاه نکشید و تا نکنیدو هنگام اتصال آنها به دستگاه به علائم اتصال صحیح دقت کنید.
10. هنگام جابجایی، دقت کنیدکه کابلها از دستگاه آویزان نباشد وآنها را بطور صحیح جمع کنید .
11. هنگام جابجایی دستگاه ، آنها را وارونه نکنید و تغییر وضعیت ندهید.
12. هیچگاه دستگاه را در معرض نور خورشید و نور شـدید قرار ندهید و دقت کنیدکه بیماربه دستگاه دسترسی نداشته و نیز دستگاه در مسیر راه نباشد.
13. برای تمیز کردن دستگاه ابتدا آن را خاموش کرده و از محلول آب و الکل استفاده کنید و گاز آغشته به این محلول باید رطوبت بسیار کمی داشته باشد.
14. در اغلب تجهیزات پزشکی برای تهویه و خنک شدن از شیارهای روی بدنه و فن استفاده میشود، لذا بدنه دستگاه را با نایلون و یا هر پوشش دیگر که جلوی جریان هوای دستگاه را میگیرد ، نپوشانید.

پروب پالس اکسیمتر:
1. از گوشه دار کردن و کشیده شدن کابل جلوگیری کنید .
2. کابل را با دکونکس یا الکل خالص تمیز نکنید زیرا باعث خشک شدن روکش می شود .
3. برای ضد عفونی از هند سپت استفاده کرده و سپس با محلول 20% آب و الکل تمیز کنید .
4. دستگاه را در محلی قرار دهید که کمترین کشیدگی در طول کابل ایجاد شود .

کابل الکتروکاردیوگراف :
1. از کشیدگی و خم شدن و گوشه دار شدن کابل بپرهیزید.
2. پوآرها و دستبندها وقتی که از روی ترولی می افتند به دلیل سنگینی ،کشش زیادی را در طول کابل ایجاد می کنند.
3. کابل ها را با الکل و مواد الکلی تمیز نکنید.
4. کابلها را هیچ وقت نشوئید ، زیرا ورود آب به مدارهای قسمت انشعاب لیدها موجب نویز در نوار می شود.
5. پس از اتمام کار حتماً پوآر ها و دستبند ها را با پنبه الکلی تمیز کنید و کابل را به طور حلقوی جمع کرده و در جای مطمئن قرار دهید.
6. دقت کنید که محل اتصال پوآر به کابل با پیچ محکم شده باشد.
فیبر نوری:

فیبرهای نوری از رشته هایی شیشه ای، درست شده اند که این فیبرها به طور منظم در کنار هم فشرده شده اند وحامل سیگنالهای نوری هستند. به همین دلیل تا کردن و یا گاز گرفتگی فیبر موجب شکسته شدن این رشته ها می شود و در نتیجه بعضی از سیـگنالها عبور داده نمی شوند . به عنوان مثال در دستگاههای برونکوسکوپی مشاهده نقطه های سیاه در تصویر به علت همین کستگی در فیبرهای نوری است

پروب های اولتراسونیک :
در دستگاههایی که از اولتراسوند استفاده می شود یک کریستال پیزو الکتریک امواج صوتی را با فرکانس بالا به بافت مورد نظر فرستاده و در برگشت بر اساس میزان جذب توسط باقتهای مختلف دستگاه تصویر برداری کند . این کریستالها بسیار به ضربه حساسند و بر اثر ضربه ساختار کریستالی و منظم آنها بر هم می خورد . این کریستالها عموماً در پروبها قرار دارند که نسبت به قسمتهای دیگری بیشتر در معرض ضربه هستند . علاوه بر این می بایست پس از انجام کار حتماً ژل روی پروب با پنبه الکلی تمیز شود .
* عمدتاً کابلها در محل اتصال به کانکتور نیز قطعی پیدا می کنند . لذا توجه داشته باشید در این قسمتها کابل تحت کشش نباشد و کابلها را می بایست به صورت حلقوی جمع کرد و در جای مطمئن قرار داد .
صفحه نمایش ها و صفحه کلیدهای تماسی :
صفحه های نمایش به دو صورت معمولی و تاچ اسکرین می باشند . که در نوع معمولی صرفاً اطلاعات نمایش داده می شود وخود بر دو نوع CRT , LCD هستند . صفحه نمایشهای تاچ اسکرین علاوه بر نمایش داده ها به صورت صفحه کلید عمل کرده و فرمانهایی را از طریق این صفحات نمایش می توان داد . در هر دو نوع صفحه نمایش صرفاً می بایست با گاز با رطوبت کم تمیز شود . در مورد صفحه نمایشهای تاچ اسکرین دقت کنید که دکمه های با ناخن فشار داده نشوند و این گونه مونیتورهای هر چند وقت یک بار نیاز به کالیبراسیون مکان کلیدها دارند .


دستگاههای اپتیکی :
اساس کار کرد این گونه دستگاهها را عمدتاً اجزاء اپتیکی مانند لنز ، منشورها و فیلترهای نوری تشکیل می دهند که می بایست به طور دوره ای تمیز شوند . اجزاء اپتیکی با دو نوع ماده ساخته می شوند . الف ) شیشه ب) پلاستیکهای شفاف
اجزاء اپتیکی پلاستیکی : وزن سبک تر داشته ولی کیفیت تصویری و نیز دوام آنها کم است.
اجزاء اپتیکی شیشه ای : سنگین تر بوده و مقاومت و کیفیت تصویر بالاتری دارند . در هر دونوع فوق
حرکت هنگام تمیز کردن به صورت افقی و عمودی (H ) می باشد و توسط یک پارچه نرم خشک و در مواردی که آلودگی بیشتر است بوسیله پارچه نرم آغشته به محلول 20% الکل و آب مقطر می بایست استفاده کرد . در اجزای اپتیکی پلاستیکی به هیچ وجه نباید از استن و الکل خالص استفاده کرد ، چون باعث کدر شدن آنها می شود . در تمیز کردن قسمتهایی که دسترسی به آنها مشکل است از اپلیکاتور می بایست استفاده کرد .
الکتروشوک :

1- دستگاه را برای شارژ باطری همیشه به برق شهر متصل کنید.
2- برای افزایش طول عمر باطری ، هفته ای یک بار دستگاه را از برق شهر جداکرده و با انتخاب انرژی تست چندین بار عمل شارژ و دشارژ را انجام دهید و مجدداً دستگاه را به برق شهر متصل کنید .
3- وجود ژل روی پدلها در مدت زمان طولانی باعث تخریب فلز پدلها می شود . بنابراین پس از اتمام کار پدلها رابا گاز آغشته به الکل تمیز کنید .
4- کابل بیمار را به طور حلقوی جمع کنید .
ساکشن ها :
1. از لبریز شدن باتل ها جداً خودداری کنید.
2. فیلتر ساکشن را هر دو ماه یکبار تعویض کنید .
3. باتلها را درون اتوکلاو و در معرض تابش اشعه UV قرار ندهید چون موجب ترک دار شدن می شود .
4. باتلها را صرفاً با مواد ضد عفونی کننده تمیز کنید .
باطری :
1. هرچند وقت یک بار دستگاه را از برق شهر جدا کرده و از باطری آن استفاده کنید تا کاملاً دشارژ شود و مجدداً چندین ساعت دستگاه را برای شارژ مجدد باتری به برق متصل کنید .
چرا؟؟ : افزایش سلامت و طول عمر باطری
1. تجهیزات پزشکی به دلیل اهمیت خاصی که دارند باید همیشه جهت شارژ باطری به برق شهر متصل باشند .
فشارسنج ها:
1. مراقب باشید که به گیج هیچگاه ضربه وارد نشود .
2. فشارسنج ها را در جای گرم و مرطوب یا در معرض تابش آفتاب قرار ندهید زیرا باعث پوسیدگی لاستیکهای تیوب می شود .
اسلیت لمپ :
1. قسمتهای اپتیکی دستگاه را با گاز یا پارچه زبر پاک نکنید .
2. اسلیت را با سرعت روی میز جابجا نکنید ، زیرا باعث شکستن غلطکهای پایه می شود .
3. بعد از اتمام کار حتماً سلکتور شدت نور را در وضعیت کم قرار داده و سپس دستگاه را خاموش کنید.
4. برای پاک کردن قسمتهای اپتیکی می توانید از سواپ (اپلیکاتور) آغشته به الکل استفاده کنید. ودقت کنید که جهت حرکت افقی و عمودی باشد به صورت (H )
الکتروکاردیوگرام :
1. بهتر است برای جلوگیری از تداخل برق شهر (نویز 50HZ ) از باطری دستگاه استفاده شود.
2. لیدهای کابل بیمار بهتر است فقط در نزدیکی بدن از هم فاصله داشته باشند و در طول سیم به هم پیچیده باشند.
3. دستبندهای فلزی و ساعت را از بیمار جدا کنید و بیمار نباید در طول فرایند از موبایل استفاده کند .
4. فیلترهای HZ , 50HZ را هیمشه روشن کنید .
5. فقط مکان چسبیدن پوآر ها را روی سینه ژل بزنید و ژل را به صورت نواری روی پوست بکشید .

فصل سوم: ایمنی
نکات ایمنی عمومی
1. همیشه از سلامت کابل برق اطمینان داشته باشید و دقت کنید که کابل برق حتماً به پریز ارت دار متصل شود .
2. هیچگاه از کابل برق دستگاه دیگر برای دستگاه استفاده نکنید . زیرا ظرفیت عبور جریان در کابل ها متفاوت است و این امکان وجود دارد که دستگاه شما جریان زیادی از کابل عبور داده و باعث داغ شدن و آتش سوزی شود .
3. هیچگاه سرم یا ظرف مایعات را بالای دستگاه قرار ندهید به عنوان مثال سرم را طوری روی پایه قرار دهید که در طرف دیگر پمپ سرم باشد .
4. اگر مایعات درون دستگاه ریخته شد بلافاصله بدون تماس با بدنه دستگاه کابل برق را از پریز جدا کرده و دستگاه را به واحد تجهیزات پزشکی ارجاع دهید .
5. سعی کنید در مکانهایی از بیمارستان یا اتاق عمل که کف پوش آنتی استاتیک وجود ندارد از کفشهایی با پاشنه یا کف لاستیکی استفاده کنید .
6. اگر برق گرفتگی برای یکی از همکاران شما اتفاق افتاد ، ابتدا برق را به وسیله یک چوب خشک یا صندلی چوبی از وی جدا کنید .
7. درون بعضی از تجهیزات مانند مونیتورینگ ولتاژ بالایی وجود دارد ( در مورد مونیتورینگها در حدود 14000 ولت ) بنابراین هنگام تمیز کردن با پارچه نم دقت کنید که رطوبت از شیارهای خنک کننده بدنه وارد نشود .
نکات ایمنی و نگهداری کپسول های اکسیژن :
1- کپسولهای اکسیژن می بایست سفید رنگ و دارای نشانه O2 ( اکسیژن ) و نام بیمارستان باشد.
2- هیچگاه با دست آغشته به روغن ، چربی ، گریس با کپسولهای اکسیژن کار نکنید ، زیرا خطر انفجار وجود دارد .
3- هیچ گاه برای روان سازی شیر کپسول از روغن استفاده نکنید .
4- از وارد کردن هرگونه ضربه به شیر و کلاهک جلوگیری کنید
5- دمای نگهداری کپسولها بین 10- درجه تا 45 درجه سانتیگراد می باشد .
6- کپسولها کنار منابع گرمازا و شعله نگهداری نشوند .
7- برای حمل کپسول حتماً از ترالی مخصوص استفاده کنید .
8- از پر بودن کپسولها قبل از استفاده اطمینان حاصل کنید .
9- هنگام استفاده از کوتر ، الکتروشوک ، شیر کپسول را ببندید.
10- اگر شکاف ، زدگی ، خوردگی ، پوسیدگی و هرگونه تغییر فیزیکی در بدنه و کلاهک کپسول مشاهده گردید ، به مسئولین ذیربط گزارش دهید .

مراقبتهای لازم در هنگام استفاده از دستگاه الکتروکوتر

مراقبتهای پیش از عمل جراحی :
1. از سازگاری لوازم جانبی با دستگاه اطمینان حاصل کنید، و هرگز از لوازم جانبی غیر استاندارد و نامرغوب و یا مستعمل استفاده ننمایید.
2. توجه داشـته باشـید در Plate های پلیمری ، نمونه های فرسوده و قدیمی در اثر مرور زمان کیفیت خود را از دست خواهند داد.
3. جنس و ابعاد صفحه بیمار ، باید متناسب با حداکثر توان خروجی مورد نیاز انتخاب شود و Plate باید با بیمار سطح تماس کافی داشته باشد، در غیر اینصورت ممکن است در اثر افزایش چگالی جریان در محل تماس، سوختگی ایجاد شود.
4. محلی را برای اتصال Plate انتخاب کنید که اولا" امکان گردش خون در آن ناحیه بصورت عادی فراهم باشد (مثلا بافتهای عضلانی) ، ثانیا" حتی الامکان به موضوع جراحی نزدیک باشد و ثالثا"قلب و ششها در مسیر عبورجریان قرار نگیرند.
5. هیچگاه Plate را روی قسـمتهایی از پوست که در زیر آنها عـروق خونی بزرگ و یا استخوان قرار دارد و یا قسمتهایی که گردش خون معمولا"ضعیف است قرار ندهید.
6. در صورتی که از پلیتهای دائمی اسـتفاده مینمائید ، توصیه میشـود از ژل مناسب و بصورت یکنواخت در تمامی سطح Plate استفاده نمائید . همچنین میتوانید با استفاده از باندهای مناسب محل Plateرا ثابت کنید.
7- بـه هـیچ عنوان از آب یا محـلول آب نمک یا قـرار دان پارچه خیــس برای تقـویت اتـصال Plate بـا بیمار استفاده نکنید.
1. در صورتیکه از ژل استفاده نمی کنید دقت کنید در حین عمل هیچگونه مایعات و رطوبتی ناشی از خونریزی یا مایعات شستشو دهنده یا ضد عفونی کننده یا عرق بدن بیمار نباید به محل تماس Plate با بیمار برسـد، زیرا دراین محل نفوذ این مایعات امکان سوختگی را افزایش میدهد.
2. در صورتیکه قطعات فلزی داخل بدن بیمار کار گذاشته شده است محل Plateرا بگونه ای انتخاب کنید که این قطعات در مسیر جریان قرار نگیرد.
3. نحوه قرارگیری بیمار بر روی تخت عمل به گونه ای باشد که بدن بیمار با اجزای فلزی در تماس نباشد.
4. از تماس پوست با پوست(مثلا بین بازوها و بدن بیمار یا بین رانها ) با قرار دادن پارچه خشک جلوگیری کنید.
مراقبت های حین عـمل جـراحـی :
1- همواره حداقل توان مورد نیاز را استفاده نمایید و بخاطر داشته باشید افزایش بیش از حد توان ، احتمال سوختگی را افزایش می دهد.
2- در صورتیکه احسـاس میشود قدرت خروجی دستگاه کمتر از حالت عادی است ، پیش از افزایـش توان، صحت اتصـالات لوازم جانبی و تمیز بودن الکترودهای جراحی و اتصــال صحیـح Plate به بیمـار را بررســی نمــایید.
3- ظروف مایعات را روی دستگاه قرار ندهید ، زیرا نفوذ مایعات به داخل دسـتگاه میتواند باعث خرابی آن شـود.
4- گـاهی اوقات شـبه سـوختگیهایی در بیمار مشـاهده میشـود ، که نمی توان آنها را ناشـی از بکار گیری دسـتگاه الکتروکوتر دانست . این شـبه سـوختگیها معمولا" در جراحیهای طولانی از قبیل عمل قـلب باز ، مغـز و اعصاب و پیوند اعضاء در بافتهایی که تحت فشـار قرار دارند مانند باسـن ، پشـت بیمار و یا قسـمتی از بدن بیمار که به نحوی محکم بسته شده اند دیده میشود و یا گاهی تماس طولانی بافت با موادشیمیایی می تواند باعث واکنش آلرژیک شود.

 

 

از   1   رای
6

  نظرات
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید مدیر سایت در وب سایت منتشر خواهد شد.
پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.